Najistotniejsze aspekty żywienia bydła opasowego (1/3) - Bukaciarnia

Używamy plików cookies, aby pomóc w personalizacji treści, dostosowywać i analizować reklamy oraz zapewnić bezpieczne korzystanie z serwisu. Kontynuując, wyrażasz zgodę na gromadzenie przez nas informacji. Szczegóły znajdziesz w zakładce: Polityka prywatności.


Ocena użytkowników: 0 / 5

Gwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 
wypasik.jpg
W Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach europejskich większość produkowanej wołowiny pochodzi wciąż od tej samej populacji krów, od której pozyskiwane jest mleko (Trela, 2004). Uwarunkowania te powodują, że pozyskiwane mięso wołowe charakteryzuję się niższymi cechami jakościowymi w porównaniu z krajami, w których żywiec wołowy pochodzi w przeważającej ilości od bydła ras mięsnych. Ze względu jednak na występującą tendencję do zmniejszanie się liczebności utrzymywanych krów mlecznych i ograniczenie podaży cieląt do opasania, w ostatnich latach obserwuje się również w naszym kraju coraz większe zainteresowanie użytkowaniem bydła ras mięsnych lub w typie mięsnym. Rozszerzenie w kraju hodowli i chowu bydła ras mięsnych i mieszańców z udziałem ras mięsnych pozwoli zwiększyć w najbliższej przyszłości pulę żywca i mięsa wołowego o wysokich walorach jakościowych i poprawić efektywność ekonomiczną opasania.


Wymagania pokarmowe opasanych zwierząt

Ważnym czynnikiem w opasie bydła, który w dużym stopniu decyduje o wynikach produkcyjnych i jakości pozyskiwanej wołowiny jest prawidłowe żywienie. Powinno ono, przy uwzględnieniu aspektów ekonomicznych, zapewnić uzyskanie właściwego umięśnienia zwierząt, umożliwiającego zakwalifikowanie tusz przy uboju do klasy nie niższej niż „R” (w systemie klasyfikacji EUROP). Niedobór energii w dawce pokarmowej powoduje zahamowanie przyrostów masy ciała i opóźnienie wzrostu. Jednakże zastosowanie w następnym okresie obfitego żywienia wpływa na kompensację wzrostu i wyrównanie masy ciała. Dzięki temu, ograniczenie wartości energetycznej dawki pokarmowej o 20 - 30% w pewnych okresach rozwoju zwierząt, nie wpływa ujemnie na późniejsze tempo ich wzrostu i wyniki opasania. Większość nowoczesnych metod opasania bydła bazuje na młodych, rosnących zwierzętach, charakteryzujących się szybkim tempem wzrostu oraz możliwością większego odkładania białka niż tłuszczu w tuszy. Poziom zastosowanego żywienia powinien umożliwić optymalne wykorzystanie potencjału wzrostowego zwierzęcia, w celu uzyskania odpowiedniego przyrostu tkanki mięsnej. Zbyt intensywne żywienie, ponad optimum potencjału wzrostowego zwierzęcia, powoduje nadmierne odkładania tłuszczu, zaś niski poziom żywienia, poniżej optimum potencjału wzrostowego, wpływa natomiast na obniżenie tempa wzrostu i umięśnienia, a przez to na pogorszenie składu tuszy przy uboju (Fieres i in., 1998). Odpowiedni dobór zwierząt do opasania oraz właściwe, zgodne z zapotrzebowaniem żywienie młodego bydła rzeźnego, odgrywają dużą rolę w produkcji wołowiny o pożądanych cechach jakościowych oraz w ekonomice opasania.
Zapotrzebowanie na składniki pokarmowe zależy od rasy i płci zwierzęcia, masy ciała i zakładanych dziennych przyrostów masy ciała w poszczególnych okresach opasania oraz wieku przy uboju (tabela 1).

 

http://www.veterynaria.pl/uploads/galery/najwazniejsze_aspekty/1.jpg

Tabela 1. Zapotrzebowanie na składniki pokarmowe i zdolność pobrania paszy (ZPP) opasanych buhajków ras mlecznych i mięsnych oraz wymagana gęstość energetyczna dawki (GED) pokarmowej (IZ-INRA, 2001)

 

U zwierząt młodych, w dziennym przyroście masy ciała przeważa głównie tkanka mięsna (składająca się z białka, wody i składników mineralnych), natomiast w okresie wzrostu odkłada się coraz więcej tłuszczu i zwiększa się tzw. wartość energetyczna przyrostów masy ciała (tabela 2).

 

http://www.veterynaria.pl/uploads/galery/najwazniejsze_aspekty/2.jpg

Tabela 2. Skład chemiczny (%) i wartość energetyczna przyrostu masy ciała u bydła opasowego w zależności od wieku (Jasiorowski i in., 1986).

 

Postępujące wraz z wiekiem zmiany w proporcji białka do tłuszczu w dziennym przyroście masy ciała sprawiają, że w miarę starzenia się zwierząt, na uzyskanie 1 kg przyrostu masy ciała należy dostarczyć w dawce pokarmowej coraz więcej energii. Ponadto, przy wyższych dziennych przyrostach masy ciała, wzrasta również zapotrzebowanie energetyczne zwierząt, które w większym stopniu odkładają tłuszcz niż białko. Ta zależność uwydatnia się zwłaszcza u bydła ras małych i wcześnie dojrzewających (np. Aberden-Angus, Hereford) oraz w większym stopniu u samic i wolców niż u samców. Bydło dużego kalibru i zakwalifikowane do ras późno dojrzewających (np. Charolaise, Blonde d’ Aquitaine), charakteryzuje się natomiast większą, niż rasy wcześnie dojrzewające zdolnością do odkładania białka niż tłuszczu w późniejszych okresach opasania i dlatego z reguły ubijane jest przy wyższych masach ciała (tabela 3). Biorąc pod uwagę te zależności wyróżnia się trzy typy bydła rzeźnego: wcześnie dojrzewający, średnio-wcześnie dojrzewający (pośredni) i późno dojrzewający, a wśród nich poszczególne grupy bydła, do których zalicza się rasy i krzyżówki. Z praktycznego punktu widzenia dawki pokarmowe układa się, uwzględniając tylko trzy typy bydła mięsnego (Kempen i Huisman, 1995). Dzienne odłożenie tłuszczu i białka u różnych typów (ras) opasanych buhajków, w zależności od masy ciała i przyrostów masy ciała podano w tabeli 3.

 

http://www.veterynaria.pl/uploads/galery/najwazniejsze_aspekty/3.jpg

Tabela 3. Dzienne odłożenie tłuszczu i białka u różnych typów (ras) opasanych buhajków, w zależności od masy ciała i przyrostów masy ciała (Kempen i Huisman, 1995).

 

Preferencje konsumentów i wymagania rynku
Występujące w niektórych krajach zróżnicowane preferencje konsumentów, odnośnie spożywania wołowiny o określonych specyficznych cechach jakościowych, decydują często o wielkości i składzie przyrostów masy ciała. Powoduje to, że w niektórych okresach opasania zwierzęta są żywione niezgodnie z ich uwarunkowanym genetycznie zapotrzebowaniem. W przypadku preferowania przez konsumentów (np. w Stanach Zjednoczonych) wołowiny soczystej, o dobrej marmurkowatości, zawierającej 6-8% tłuszczu śródmięśniowego i około 30% tłuszczu w tuszy, do opasu przeznacza się głównie zwierzęta ras wcześnie dojrzewających. Zwierzęta takie odznaczają się bowiem wysokim tempem odkładania tłuszczu w późniejszych okresach opasania. Przy intensywnym żywieniu wysokoenergetycznymi dawkami pokarmowymi (z wysokim, nawet powyżej 85% udziałem paszy treściwej w SM dawki) w końcowym okresie opasania, uzyskuje się tusze o pożądanych przez konsumentów parametrach. W przypadku natomiast preferowania wołowiny „chudej” (np. w Unii Europejskiej), stosuje się mniej intensywne systemy żywienia, ze znacznie mniejszym (40-60%) udziałem paszy treściwej w suchej masie dawki pokarmowej. W obecnych warunkach produkcyjnych w kraju, optymalne dzienne przyrosty masy ciała opasanych buhajków winny mieścić się w granicach 1000 - 1200 g. Niższe przyrosty masy ciała nie gwarantują odpowiedniej wartości rzeźnej i jakości mięsa, wyższe zaś wymagają skarmiania dużej ilości pasz treściwych, co może okazać się ekonomicznie nie uzasadnione. Ponadto, przy przyrostach buhajków na takim poziomie, uzyskuje się w tuszy więcej mięsa i mniej tłuszczu (odpowiednio: 67% i 12%), niż przy przyrostach dziennych masy ciała powyżej 1200 g (średnio 64% i 17%). Z drugiej strony należy jednak podkreślić, że zwiększenie intensywności opasania wpływa na wzrost zawartości tłuszczu śródmięśniowego, co polepsza aromat, barwę i soczystość mięsa oraz skraca czas opasania. Optymalnym rozwiązaniem, pozwalającym na uzyskanie żywca wołowego wysokiej jakości, powinno być doprowadzanie opasanych zwierząt do odpowiedniej masy ciała przed ubojem. Wówczas zakończenie opasania powinno nastąpić w tzw. fizjologicznej dojrzałości zwierzęcia do uboju, to jest w takim wieku, w którym odkładanie białka w tuszy zaczyna już słabnąć, a dalsza kontynuacja opasania z powodu intensywnego odkładania tłuszczu staje się już nieopłacalna. Praktycznie następuje to w momencie osiągnięcia przez zwierzę około 60% średniej masy ciała dorosłego osobnika danej rasy i płci lub, gdy ze względów fizjologicznych wielkość dziennych przyrostów masy ciała maleje do wartości stanowiących około 80% przyrostów maksymalnych dla danej rasy.

 

Zasady żywienia i układania dawek pokarmowych dla bydła opasowego
Stosowane w kraju nowoczesne normy żywienia zwierząt przeżuwających IZ-INRA (2001) zakładają, że pokrycie zapotrzebowania na składniki pokarmowe dla rosnącego i opasanego bydła, powinno nastąpić w wyniku maksymalnego pobrania paszy objętościowej dobrej jakości i stosunkowo niskiego zużycia paszy treściwej. Dawka pokarmowa powinna być tak zbilansowana, aby energetyczne i białkowe potrzeby zwierzęcia były w pełni pokryte, przy zachowaniu w niej optymalnego stosunku paszy treściwej do objętościowej. Im lepszej jakości pasza objętościowa, tym więcej zwierzę może jej pobrać i w związku z tym zużyć mniej paszy treściwej do uzyskania zakładanego przyrostu masa ciała. Ilość paszy treściwej w dawce pokarmowej zależy równocześnie od założonego poziomu produkcji (wysokości dziennych przyrostów masy ciała), a także od rasy, płci i masy ciała opasanych zwierząt.

 

W zależności od poziomu produkcji i wysokości zakładanych dziennych przyrostów masy ciała, normy żywienia IZ-INRA wyróżniają dwie klasy bydła:
· szybko rosnące zwierzęta, uzyskujące przyrosty masy ciała co najmniej 1000 g/dzień, dla których zapotrzebowanie energetyczne wyrażono w jednostkach pokarmowych produkcji żywca (JPŻ = 1820 kcal energii netto przy produkcji żywca, ENż);
· wolno rosnące zwierzęta, uzyskujące przyrost masy ciała poniżej 1000 g/dzień, dla których zapotrzebowanie energetyczne wyrażono w jednostkach pokarmowych produkcji mleka (JPM = 1700 kcal energii netto produkcji mleka, ENl).


Zapotrzebowanie na białko trawione w jelicie cienkim (BTJ) obejmuje potrzeby bytowe i produkcyjne zwierząt. Zapotrzebowanie bytowe ustalono na podstawie bilansu (3,25 g BTJ/kg metabolicznej masy ciała, tj. MC 0,75), a zapotrzebowanie produkcyjne na podstawie ilości zatrzymanego w organizmie zwierzęcia białka ogólnego (g/dzień), stosując odpowiednie równania empiryczne i współczynnik wykorzystania BTJ na wzrost. Zdolność pobrania paszy (ZPP) dla różnych kategorii bydła (w zależności od rasy i płci) obliczono w jednostkach wypełnieniowych bydlęcych (JWB).
Ustalając dawki pokarmowe dla młodego bydła opasowego bierze się pod uwagę energetyczno-białkowe zapotrzebowanie zwierząt, zależnie od masy ciała i zakładanych dziennych przyrostów masy ciała. Dawki pokarmowe zmienia się w określonych przedziałach masy ciała, zwykle co około 50-60 kg. W praktyce rolniczej pasze objętościowe soczyste skarmia się zazwyczaj do woli, a niedobór białka, energii i składników mineralnych uzupełnia się paszą treściwą i mieszankami mineralnymi. W żywieniu późno dojrzewającego i wolno rosnącego bydła, uzyskującego przyrosty masy ciała poniżej 1000 g/dzień, pasza objętościowa dobrej jakości może być wyłączną paszą. Natomiast w przypadku opasania bydła wcześnie dojrzewającego i szybko rosnącego, uzyskującego przyrosty powyżej 1000 g/dzień, zachodzi konieczność dodatkowego skarmiania pasz treściwych zbożowych i wysokobiałkowych.


Najczęściej jednak w opasie młodego bydła rzeźnego stosuje się mieszane dawki pokarmowe (objętościowo-treściwe), gdyż pasza treściwa determinuje gęstość energetyczną dawki (GED), co ma zasadniczy wpływ na wielkość dziennych przyrostów masy ciała. Deficyt składników pokarmowych, wynikający z różnicy między zapotrzebowaniem na energię i białko, a ilością tych składników dostarczoną tylko z paszą objętościową, uzupełniamy poprzez odpowiedni dodatek energetycznej i wysokobiałkowej paszy treściwej (np. śruty jęczmiennej lub kukurydzianej i poekstrakcyjnych śrut: rzepakowej lub sojowej, makuchu rzepakowego lub śrut z nasion roślin strączkowych). W gospodarstwach wielkoobszarowych, o wysokiej skali produkcji, opasanie młodego bydła rzeźnego można również prowadzić w oparciu o dawki pełnoskładnikowe (TMR), skarmiane do woli. W tym systemie opasania następuje niejako samoregulacja pobrania paszy przez zwierzęta, co powoduje większe pobranie suchej masy, a tym samym i składników pokarmowych Aby jednak zapewnić maksymalne ich wykorzystanie przez mikroorganizmy żwacza oraz w przemianach tkankowych zwierzęcia, dawki TMR należy tak bilansować, aby zawierały białko i węglowodany o podobnym tempie rozkładu w żwaczu (Strzetelski i Osięgłowski, 2002).


Prawidłowo zbilansowane dawki pokarmowe powinny pokryć zapotrzebowanie opasanych zwierząt na energię (JPŻ lub JPZ), białko (BTJ) i składniki mineralne oraz zapewnić pobranie suchej masy zgodnie z ich zdolnością pobrania paszy (ZPP). Przy skarmianiu kiszonki z przewiędniętych traw średniej jakości, zachodzi potrzeba wprowadzenia do dawek pokarmowych większej ilości pasz zbożowych, niż przy skarmianiu kiszonki z całych roślin kukurydzy lub kiszonki z całych roślin zbożowych (GPS). Dawki pokarmowe dla buhajków ras mięsnych późno-dojrzewających, odznaczających się większą predyspozycją do odkładania białka niż buhajki ras mlecznych (np. rasy polskiej holsztyńsko-fryzyjskiej odmiany czarno-białej lub czerwono-białej) powinny być bogatsze w pasze wysokobiałkowe.


Mieszanki treściwe przeznaczone dla opasanego bydła powinny zawierać w 1 kg suchej masy: 160 -180 g białka ogólnego (BO), 110 - 120 g białka trawionego w jelicie (BTJ), 1,0 - 1,1 jednostek pokarmowych (JPŻ lub JPM) oraz 5-6 g P i 9-10 g Ca. W skład mieszanek mogą wchodzić: śruty i otręby zbożowe, poekstrakcyjne śruty (np. rzepakowa i sojowa), makuchy z nasion roślin oleistych oraz wysłodki buraczane suche. Mieszanki treściwe powinny zawierać od 2% do 2,5% mieszanki mineralnej z udziałem makro- (Ca, P, Mg, Na) i mikroelementów (Cu, Zn, Mn, J, Se, Co) oraz witamin (głównie witaminy A i D).

Zaloguj się aby dodać komentarz